Bối cảnh: Bài toán xác thực khi công ty tăng quy mô
Hãy tưởng tượng văn phòng của bạn vừa cán mốc 80 nhân sự. Cứ mỗi khi có nhân viên nghỉ việc, đội IT lại phải đổi mật khẩu Wi-Fi toàn công ty. Kế đến là gửi mật khẩu mới cho từng phòng ban để họ nhập lại trên điện thoại lẫn laptop. Cực chẳng đã, với mạng VPN nội bộ, việc tạo tài khoản thủ công rải rác trên từng firewall hay router biến khâu quản trị thành cơn ác mộng.
Đó là lý do giao thức RADIUS (Remote Authentication Dial-In User Service) trở thành tiêu chuẩn cho môi trường doanh nghiệp. Các Access Point (AP) hay VPN Gateway không cần lưu thông tin đăng nhập cục bộ. Thay vào đó, toàn bộ thiết bị mạng (đóng vai trò RADIUS Client / NAS) sẽ chuyển tiếp yêu cầu xác thực về một máy chủ trung tâm duy nhất: FreeRADIUS.
Ghép cặp FreeRADIUS với MariaDB trên nền CentOS Stream 9 mang lại cho bạn mô hình AAA (Authentication, Authorization, Accounting) chuẩn chỉ. Tài khoản, mật khẩu, nhóm quyền và session kết nối đều nằm gọn trong các bảng database. Nhờ đó, bạn dễ dàng viết script Python tự động khóa tài khoản khi có thông báo từ HR, hoặc gắn thêm Web UI quản trị trực quan.
Hạ tầng Linux doanh nghiệp đòi hỏi tính ổn định rất cao. Mình từng phải migrate gấp 5 cụm server từ CentOS 8 sang Rocky Linux chỉ trong 1 tuần ngay thời điểm EOL. Bài học lớn nhất rút ra: nắm vững kiến trúc dịch vụ và cấu hình chuẩn trên họ RHEL/CentOS sẽ cứu bạn khỏi những ca trực xuyên đêm.
Cài đặt các thành phần trên CentOS Stream 9
Hệ thống gồm 2 thành phần cốt lõi: freeradius và mariadb-server, kèm module cầu nối freeradius-mysql.
Bước 1: Cập nhật hệ điều hành và tải gói phần mềm
Truy cập terminal của CentOS Stream 9 bằng quyền root và chạy lệnh:
# Cập nhật repository và cài đặt MariaDB, FreeRADIUS kèm module MySQL
dnf update -y
dnf install -y mariadb-server freeradius freeradius-mysql freeradius-utils
Gói freeradius-utils chứa tiện ích radtest. Công cụ dòng lệnh này giúp giả lập thiết bị mạng gửi gói tin test xác thực cực nhanh mà chưa cần đụng vào AP thật.
Bước 2: Khởi động và siết bảo mật cho MariaDB
Kích hoạt để MariaDB khởi chạy cùng hệ điều hành:
systemctl enable --now mariadb
mysql_secure_installation
Trình wizard sẽ yêu cầu đặt mật khẩu root cho database, xóa anonymous user, chặn root login từ xa và xóa database test. Bạn chỉ cần làm theo hướng dẫn hiển thị trên màn hình.
Cấu hình FreeRADIUS đồng bộ dữ liệu với MariaDB
Bước 1: Khởi tạo Database và nạp Schema cho FreeRADIUS
FreeRADIUS đã đính kèm sẵn file schema SQL chuẩn trong thư mục cấu hình. Đăng nhập vào MariaDB để tạo database và user chuyên dụng:
mysql -u root -p
Thực thi các câu lệnh sau để tạo database radius và phân quyền cho user radius_user:
CREATE DATABASE radius;
CREATE USER 'radius_user'@'localhost' IDENTIFIED BY 'MatKhauCucKyKhoNho123!';
GRANT ALL ON radius.* TO 'radius_user'@'localhost';
FLUSH PRIVILEGES;
EXIT;
Tiếp đến, nạp cấu trúc bảng mặc định của FreeRADIUS vào database vừa tạo:
mysql -u radius_user -p'MatKhauCucKyKhoNho123!' radius < /etc/raddb/mods-config/sql/main/mysql/schema.sql
Bước 2: Thiết lập module SQL kết nối Database
Mở file cấu hình driver SQL của FreeRADIUS:
vi /etc/raddb/mods-available/sql
Tìm khối cấu hình sql { ... } và cập nhật thông số kết nối:
sql {
dialect = "mysql"
driver = "rlm_sql_mysql"
server = "localhost"
port = 3306
login = "radius_user"
password = "MatKhauCucKyKhoNho123!"
radius_db = "radius"
# Kích hoạt tính năng đọc bảng nas từ database
read_clients = yes
client_table = "nas"
}
Sau đó, tạo symlink để kích hoạt module SQL rồi phân lại quyền file:
ln -s /etc/raddb/mods-available/sql /etc/raddb/mods-enabled/
chgrp -h radiusd /etc/raddb/mods-enabled/sql
Bước 3: Khai báo thiết bị mạng (RADIUS Client / NAS)
Bất kỳ Access Point hay VPN Router nào muốn gửi yêu cầu xác thực đều cần chuỗi Shared Secret để bắt tay an toàn với server. Bạn có thể lưu trực tiếp trong bảng nas của database hoặc thêm vào file /etc/raddb/clients.conf.
Dưới đây là ví dụ khai báo 1 Access Point UniFi (IP 192.168.1.200) và loopback IP nội bộ để test (127.0.0.1) trong /etc/raddb/clients.conf:
client localhost {
ipaddr = 127.0.0.1
secret = Testing123
require_message_authenticator = no
nas_type = other
}
client office_ap {
ipaddr = 192.168.1.200
secret = SecretRadiusKey2026
shortname = AP_Tang2
}
Bước 4: Tạo tài khoản người dùng thử nghiệm
Khi bật module SQL, dữ liệu người dùng nằm ở bảng radcheck. Hãy chèn thử user nhanvien01 với mật khẩu dạng Cleartext-Password:
mysql -u radius_user -p'MatKhauCucKyKhoNho123!' -D radius -e "INSERT INTO radcheck (username, attribute, op, value) VALUES ('nhanvien01', 'Cleartext-Password', ':=', 'VpNWifi@2026');"
Kiểm thử dịch vụ & Vận hành thực tế
Bước 1: Chạy Debug Mode bắt lỗi cấu hình
Kinh nghiệm thực chiến quan trọng: đừng vội chạy systemctl start radiusd ngay. Khi có lỗi cú pháp hoặc sai quyền file, service sẽ tắt âm thầm mà không chỉ rõ nguyên nhân. Hãy dừng service và chạy trực tiếp chế độ Debug:
# Đảm bảo service chưa chạy ngầm
systemctl stop radiusd
# Khởi động chế độ debug chi tiết
radiusd -X
Màn hình terminal sẽ in chi tiết quá trình load driver và kết nối MySQL. Khi thấy dòng Ready to process requests. ở cuối, server đã sẵn sàng nhận kết nối.
Bước 2: Kiểm tra xác thực bằng lệnh radtest
Mở thêm một cửa sổ terminal SSH thứ hai vào server và bắn gói tin kiểm tra:
radtest nhanvien01 VpNWifi@2026 127.0.0.1 0 Testing123
Nếu mọi thông số cấu hình đều chính xác, bạn sẽ thấy phản hồi trả về gần như tức thì:
Sent Access-Request Id 141 from 0.0.0.0:41785 to 127.0.0.1:1812 length 79
Received Access-Accept Id 141 from 127.0.0.1:1812 to 0.0.0.0:0 length 20
Thông điệp Received Access-Accept xác nhận FreeRADIUS đã truy vấn đúng user từ MariaDB. Bây giờ bạn có thể quay lại terminal 1 và nhấn Ctrl + C để tắt debug mode.
Bước 3: Mở cổng Firewall và đưa Service vào hoạt động
FreeRADIUS sử dụng cổng UDP 1812 để xác thực và UDP 1813 để ghi nhận accounting. Mở hai port này trên firewall để các Access Point từ xa kết nối vào:
firewall-cmd --permanent --add-port=1812/udp
firewall-cmd --permanent --add-port=1813/udp
firewall-cmd --reload
systemctl enable --now radiusd
Bước 4: Giám sát log và theo dõi phiên truy cập
Khi đưa vào vận hành thực tế cho Wi-Fi Enterprise (WPA2/WPA3-Enterprise chuẩn 802.1X) hoặc OpenVPN, bạn theo dõi các bản tin Access-Reject bằng lệnh:
tail -f /var/log/radius/radius.log
Toàn bộ phiên đăng nhập còn được lưu trong bảng radacct của MariaDB. Từ đây, bạn có thể truy vấn thời lượng online, địa chỉ IP được cấp phát cũng như dung lượng tải về của từng máy trạm một cách minh bạch.