Vitest thay thế Jest trong TypeScript: Cấu hình nhanh, tối ưu tốc độ và In-source Testing

Development tutorial - IT technology blog
Development tutorial - IT technology blog

Jest vẫn chạy được, nhưng có vấn đề

Nếu bạn đang dùng Jest với TypeScript, chắc bạn đã từng gặp cảnh này: chạy test suite lần đầu mất 10–15 giây chỉ để khởi động, rồi mỗi lần sửa một file nhỏ lại chờ thêm vài giây nữa. Nguyên nhân là Jest cần transpile TypeScript qua Babel hoặc ts-jest trước khi chạy, trong khi module system của nó vẫn hoạt động theo kiểu CommonJS cũ.

Vitest giải quyết đúng chỗ đó. TypeScript được xử lý bởi esbuild — nhanh hơn Babel nhiều lần. Điểm quan trọng hơn: toàn bộ pipeline transform chỉ khởi động một lần, không reset lại mỗi khi bạn sửa file.

Mình đã thử chuyển một dự án web app vừa xong — khoảng 180 test file, 5 developer cùng làm — từ Jest sang Vitest. Thời gian chạy full test suite giảm từ 47 giây xuống còn 11 giây. Watch mode gần như tức thì. Cả team thấy rõ sự khác biệt sau ngày đầu tiên.

Cài đặt Vitest vào dự án TypeScript

Dự án đang dùng Vite thì tiện hơn, nhưng không bắt buộc — Vitest vẫn chạy độc lập được. Cài đặt giống mọi dev dependency khác:

Thêm Vitest vào dự án

# Nếu dùng npm
npm install -D vitest

# Nếu dùng pnpm
pnpm add -D vitest

# Nếu dùng yarn
yarn add -D vitest

Test UI component (React, Vue…) cần thêm environment jsdom:

npm install -D @vitest/ui jsdom

Thêm script vào package.json

{
  "scripts": {
    "test": "vitest",
    "test:run": "vitest run",
    "test:ui": "vitest --ui",
    "coverage": "vitest run --coverage"
  }
}

vitest không có run sẽ chạy ở watch mode — tự detect file thay đổi và re-run test liên quan. vitest run chạy một lần rồi thoát, dùng cho CI/CD.

Cấu hình chi tiết

Tích hợp vào vite.config.ts

Dự án đã có vite.config.ts? Thêm block test thẳng vào đó — không cần file config riêng:

/// <reference types="vitest" />
import { defineConfig } from 'vite'

export default defineConfig({
  test: {
    globals: true,          // dùng describe/it/expect mà không cần import
    environment: 'jsdom',   // bỏ dòng này nếu test Node.js thuần
    setupFiles: './src/test/setup.ts',
    include: ['**/*.{test,spec}.{ts,tsx}'],
    coverage: {
      reporter: ['text', 'html'],
      exclude: ['node_modules/', 'src/test/']
    }
  }
})

Dòng /// <reference types="vitest" /> ở đầu giúp TypeScript nhận ra type cho describe, it, expect… mà không cần khai báo thêm.

Hoặc dùng file vitest.config.ts riêng

Không dùng Vite? Tạo file vitest.config.ts độc lập:

import { defineConfig } from 'vitest/config'

export default defineConfig({
  test: {
    globals: true,
    environment: 'node',
    include: ['src/**/*.test.ts'],
    reporters: ['verbose']
  }
})

Cập nhật tsconfig.json

Thêm type cho Vitest vào tsconfig.json để IDE không báo lỗi:

{
  "compilerOptions": {
    "types": ["vitest/globals"]
  }
}

Viết test — cú pháp giống Jest gần như 100%

Đây là lý do chuyển sang Vitest ít đau đớn hơn bạn nghĩ: file test Jest cũ chạy được ngay, không cần sửa gì. Đã biết Jest thì không cần đọc tài liệu thêm.

// src/utils/format.test.ts
import { describe, it, expect } from 'vitest'
import { formatCurrency } from './format'

describe('formatCurrency', () => {
  it('định dạng số tiền VND đúng cách', () => {
    expect(formatCurrency(1500000)).toBe('1,500,000 ₫')
  })

  it('trả về 0 ₫ khi input là 0', () => {
    expect(formatCurrency(0)).toBe('0 ₫')
  })

  it('xử lý số âm', () => {
    expect(formatCurrency(-50000)).toBe('-50,000 ₫')
  })
})

Bật globals: true trong config thì bỏ luôn dòng import — dùng thẳng như Jest.

In-source Testing — tính năng độc đáo chỉ có ở Vitest

Jest không có cái này. In-source Testing cho phép viết test ngay trong file source, không cần tạo file .test.ts riêng. Utility function nhỏ? Test nằm ngay bên dưới định nghĩa hàm — người đọc code thấy ngay hàm làm gì mà không cần mở thêm file nào.

Cách hoạt động

Vitest dùng block if (import.meta.vitest). Khi build production, Vite tree-shake toàn bộ block này ra — bundle size không bị ảnh hưởng:

// src/utils/math.ts
export function clamp(value: number, min: number, max: number): number {
  return Math.min(Math.max(value, min), max)
}

// Test nằm ngay trong file source
if (import.meta.vitest) {
  const { it, expect } = import.meta.vitest

  it('clamp giữ giá trị trong khoảng [min, max]', () => {
    expect(clamp(5, 0, 10)).toBe(5)
    expect(clamp(-1, 0, 10)).toBe(0)
    expect(clamp(15, 0, 10)).toBe(10)
  })
}

Bật In-source Testing trong config

// vite.config.ts
export default defineConfig({
  test: {
    includeSource: ['src/**/*.ts']  // thêm dòng này
  },
  define: {
    // Loại bỏ test code khỏi production build
    'import.meta.vitest': 'undefined'
  }
})

Mình dùng pattern này cho các helper function trong dự án: thay vì tạo file date-utils.test.ts riêng, test nằm ngay dưới định nghĩa hàm. Khi review code, người đọc thấy luôn hàm làm gì và kết quả mong đợi — không cần mở file khác.

Kiểm tra kết quả và theo dõi Coverage

Chạy test lần đầu

# Watch mode (development)
npm test

# Chạy một lần (CI)
npm run test:run

# Xem UI trực quan trên browser
npm run test:ui

UI mode (--ui) mở dashboard trên browser, hiển thị từng test theo cây file, kết quả pass/fail màu sắc rõ ràng. Hữu ích khi debug test suite lớn với nhiều nested describe.

Xem coverage report

Cài thêm package coverage:

npm install -D @vitest/coverage-v8
npm run coverage

Output hiển thị bảng thống kê theo file: bao nhiêu % statement, branch, function, line đã được test. HTML report được tạo trong thư mục coverage/, mở trên browser để xem chi tiết từng dòng.

Tích hợp vào CI/CD

Trong GitHub Actions hoặc GitLab CI, thay jest bằng vitest run:

- name: Run tests
  run: npm run test:run

- name: Check coverage
  run: npm run coverage

Điểm khác biệt cần lưu ý khi chuyển từ Jest

  • Mock module: dùng vi.mock() thay vì jest.mock()
  • Spy: vi.spyOn() thay vì jest.spyOn()
  • Fake timers: vi.useFakeTimers() thay vì jest.useFakeTimers()
  • Snapshot: cú pháp giữ nguyên, file snapshot lưu ở __snapshots__ như cũ

Đa phần chỉ cần tìm-và-thay-thế jest. thành vi. là xong. Mình migrate 180 test file bằng lệnh sed trong 2 phút, chỉ có vài chỗ cần sửa tay do logic phức tạp hơn.

Khi nào nên dùng Vitest, khi nào giữ Jest?

Quyết định không phức tạp. Dùng Vite? Chọn Vitest, không cần suy nghĩ thêm. Build thư viện TypeScript độc lập? Vitest cũng là lựa chọn tốt mặc định.

CRA cũ, Next.js với Webpack, hay setup đặc thù không muốn đụng tới — Jest vẫn ổn định, không cần đổi.

Setup dự án mới hay đang migrate sang Vite? Chọn Vitest ngay từ đầu. 11 giây thay vì 47 giây mỗi lần chạy full test suite — cộng dồn qua vài tháng phát triển là khoảng thời gian đáng kể.

Share: