Cơn ác mộng mang tên ‘Alt + Tab’
Nếu bạn đang dùng một con laptop màn hình 14 inch, chắc chắn bạn hiểu cái cảnh màn hình chật chội kinh khủng khi mở cùng lúc Terminal, VS Code và vài chục tab Chrome. Cảm giác nhấn Alt + Tab liên tục để tìm đúng cửa sổ cần dùng không chỉ mệt mỏi mà còn làm đứt mạch suy nghĩ khi đang ‘vào luồng’ code. Hồi mới dùng Ubuntu, mình cực kỳ thích sự hào nhoáng của GNOME. Thế nhưng, việc phải dùng chuột để kéo dãn hay sắp xếp cửa sổ cho gọn gàng bắt đầu trở thành một rào cản về hiệu suất.
Sau khi thử đủ mọi cách từ dùng màn hình rời đến cài extension, mình nhận ra giải pháp thực sự nằm ở Tiling Window Manager (TWM). Trong thế giới đó, i3wm chính là cái tên sáng giá nhất mà mình muốn giới thiệu cho anh em.
i3wm khác gì với giao diện truyền thống?
Hãy tưởng tượng giao diện mặc định (GNOME/KDE) giống như một cái bàn làm việc bộn bề. Bạn ném đống tài liệu lên bàn, cái này đè lên cái kia, muốn tìm cái ở dưới thì phải bới tung lên. Đây là kiểu Floating Window Manager phổ biến.
Ngược lại, i3wm hoạt động như một cái kệ sách được chia ngăn khoa học. Khi bạn mở một app mới, i3wm tự động lấp đầy phần diện tích còn trống theo tỷ lệ chính xác. Không có chuyện cửa sổ này che lấp cửa sổ kia. Mọi thứ luôn nằm trong tầm mắt.
- GNOME/KDE: Phù hợp cho người dùng phổ thông, phụ thuộc nhiều vào chuột và khá ‘ngốn’ tài nguyên (thường chiếm 1.2GB – 1.5GB RAM ngay khi khởi động).
- i3wm: Sinh ra để phục vụ Developer. Mọi thao tác đều nằm trên bàn phím, cực kỳ nhẹ và máy cấu hình thấp vẫn chạy ‘mướt mượt’.
Đánh đổi sự tiện dụng lấy tốc độ: Có đáng không?
Khi mới chuyển sang i3wm, mình mất khoảng 3 ngày để làm quen với các tổ hợp phím. Sau giai đoạn đó, tốc độ làm việc tăng vọt vì tay mình gần như không bao giờ phải rời khỏi bàn phím để chạm vào con chuột nữa.
Những điểm cộng đáng giá
- Khai thác triệt để pixel: Không một mm nào trên màn hình bị lãng phí cho những khoảng trắng vô nghĩa.
- Nhẹ đến kinh ngạc: i3wm chỉ tiêu tốn khoảng 100-150MB RAM. Con ThinkPad X220 cũ kỹ của mình bỗng dưng hoạt động nhanh nhẹn như mới nhờ sự tinh gọn này.
- Làm chủ hoàn toàn: Bạn có thể cấu hình mọi thứ, từ màu sắc đến cách cửa sổ ‘nhảy’ ra, chỉ thông qua một file text duy nhất.
Vài rào cản ban đầu
- Phải học lại cách dùng máy tính: Bạn cần thuộc lòng các phím tắt. Những ngày đầu, chuyện loay hoay không biết tắt cái cửa sổ vừa mở là bình thường.
- Giao diện mặc định khá ‘thô’: i3wm nguyên bản nhìn rất đơn điệu. Để có giao diện lung linh như trên Reddit, bạn sẽ cần dành thời gian ‘vọc’ config khá nhiều.
Tại sao lại là i3wm trên nền Ubuntu?
Có rất nhiều TWM khác như Sway hay Awesome, nhưng i3wm trên Ubuntu vẫn là sự lựa chọn an toàn và ổn định nhất. Cộng đồng i3wm cực lớn, bất kể bạn gặp lỗi gì thì Google luôn có sẵn câu trả lời. Hơn nữa, file cấu hình của i3wm rất dễ hiểu, không bắt người dùng phải biết lập trình Haskell hay Lua phức tạp.
Hướng dẫn cài đặt i3wm từ A-Z
Một tin vui là bạn hoàn toàn có thể cài i3wm song song với GNOME mà không lo hỏng hệ thống. Khi đăng nhập, bạn chỉ cần chọn session i3wm là xong.
Bước 1: Cài đặt các ‘vũ khí’ cần thiết
Mở Terminal và chạy lệnh sau để cài i3wm cùng các công cụ bổ trợ:
sudo apt update
sudo apt install i3 i3status i3lock suckless-tools nitrogen rofiGiải thích nhanh về các công cụ này:
- i3status: Hiển thị CPU, RAM, Pin trên thanh taskbar.
- nitrogen: Công cụ để cài hình nền (i3wm mặc định chỉ có màn hình đen).
- rofi: Trình tìm kiếm ứng dụng hiện đại, thay thế cho dmenu cũ kỹ.
Bước 2: Thiết lập Mod key
Sau khi cài xong, hãy Log out. Tại màn hình đăng nhập, nhấn vào biểu tượng bánh răng và chọn i3.
Trong lần đầu vào i3wm, hệ thống sẽ hỏi bạn có muốn tạo file config mặc định không, hãy chọn Yes. Tiếp theo, hãy chọn phím Mod. Mình khuyên bạn nên chọn phím Windows (Super key) để tránh xung đột với các phím tắt của phần mềm chuyên dụng khác.
Bước 3: Bộ phím tắt ‘sinh tồn’ cho người mới
Đây là những tổ hợp phím bạn sẽ dùng đến 90% thời gian:
Mod + Enter: Mở Terminal.Mod + d: Tìm và mở ứng dụng qua Rofi.Mod + Shift + q: Đóng cửa sổ hiện tại.Mod + h / v: Chọn hướng chia màn hình (ngang/dọc).Mod + f: Phóng to toàn màn hình.Mod + 1, 2, 3...: Nhảy nhanh qua các Workspace khác nhau.
Bước 4: Nâng cấp trình tìm kiếm Rofi
Mặc định Mod + d nhìn khá thô. Để dùng Rofi cho ‘sang’ hơn, hãy sửa file config:
nano ~/.config/i3/configTìm dòng bindsym $mod+d exec dmenu_run và thay bằng:
bindsym $mod+d exec rofi -show drun -show-iconsSau đó nhấn Mod + Shift + r để cập nhật. Giờ đây, mỗi khi nhấn Mod + d, một thanh tìm kiếm hiện đại sẽ hiện ra ngay giữa màn hình.
Mẹo nhỏ để có Workspace chuyên nghiệp
Kinh nghiệm xương máu của mình là hãy chia Workspace theo mục đích cố định để tạo phản xạ cơ bắp:
- Workspace 1: Terminal để chạy lệnh.
- Workspace 2: VS Code để viết code.
- Workspace 3: Browser để đọc tài liệu.
- Workspace 4: Slack/Telegram để chat.
Chỉ sau một tuần, não bộ của bạn sẽ tự hiểu: muốn code là nhấn Mod + 2, muốn tìm lỗi là nhấn Mod + 3. Quy trình này nhanh hơn việc dùng chuột tìm icon trên Taskbar gấp nhiều lần.
Nếu bạn thực sự muốn nâng tầm năng suất, hãy thử i3wm một lần. Ban đầu có thể hơi khó chịu, nhưng khi đã làm chủ được nó, bạn sẽ thấy việc dùng chuột để quản lý cửa sổ là một sự lãng phí thời gian khủng khiếp. Chúc anh em sớm có một không gian làm việc ‘cực bốc’ trên Ubuntu!
